Phải nhanh chóng làm giảm thân nhiệt cho nạn nhân; đưa vào
viện nếu có biểu hiện sốt, hôn mê, đau ngực, khó thở. Một số trường hợp phải
truyền bù nước và điện giải.
Say nắng, say nóng là hiện tượng rất thường gặp trong mùa
hè, nếu không xử trí kịp thời có thể để lại các di chứng thần kinh không hồi phục
và tử vong. Cần hiểu được trong điều kiện, hoàn cảnh nào con người dễ bị say nắng,
say nóng để phòng tránh và cách xử trí khi có người bị say nắng, say nóng.
Nguyên nhân
Say nắng: Khi lao động hoặc đi quá lâu ngoài trời nắng, nhiều
tia nắng sẽ chiếu thẳng vào vùng cổ gáy. Dưới tác dụng liên tục của ánh sáng mặt
trời gay gắt, trung tâm điều hòa thân nhiệt cơ thể sẽ bị chấn động làm rối loạn
điều hòa thân nhiệt cùng với hiện tượng mất nước cấp của cơ thể.
Như vậy say nắng thường biểu hiện bệnh nặng ngay từ đầu, có
thể có nhiều dấu hiệu thần kinh sớm, rất rõ tổn thương có thể hồi phục hoặc
không hồi phục. Một số trường hợp có thể có tụ máu dưới màng cứng và trong não.
Say nóng: Là tình trạng mất nước toàn thể kèm theo rối loạn
điều hòa thân nhiệt, rối loạn vận mạch mà bản chất là do trung tâm điều hòa
thân nhiệt không thích ứng với điều kiện thời tiết xung quanh. Ánh nắng mặt trời
và sức nóng là 2 tác nhân vật lý có thể gây stress với cơ thể.
Khi nhiệt độ ngoài trời quá cao, cùng với việc phải phơi
mình quá lâu dưới ánh nắng mặt trời hoặc phải làm việc trong điều kiện môi trường
nhiệt độ cao nóng bức (hầm lò, trong phòng kín...), hoặc hoạt động thể lực quá
sức ở người trẻ (chơi các môn thể thao cường độ cao, làm việc nặng nhọc kéo
dài)... sẽ dẫn đến hiện tượng lượng nhiệt sinh ra và lượng nhiệt hấp thu lớn
hơn nhiều so với lượng nhiệt cơ thể tỏa ra môi trường xung quanh. Do đó trong
say nóng, tình trạng mất nước toàn thể là chủ yếu.
Biểu hiện khi bị say nắng, say nóng
Một đặc điểm chung là cả say nóng và say nắng đều dẫn đến một
tình trạng tăng thân nhiệt. Khi thân nhiệt tăng sẽ dẫn tới tăng quá trình đào
thải mồ hôi làm cơ thể mất một lượng nước lớn, hiện tượng này nếu không được bù
kịp thời sẽ dẫn tới hậu quả giảm khối lượng tuần hoàn gây trụy tim mạch, rối loạn
chất điện giải nặng có thể gây tử vong. Một yếu tố nguy cơ nữa khi nhiệt độ cơ
thể tăng cao sẽ gây rối loạn hoạt động chức năng của rất nhiều cơ quan như tim
mạch, hô hấp, thần kinh...
Các biểu hiện của say nắng, say nóng có thể tùy theo mức độ
tăng thân nhiệt và thời gian. Có thể từ những biểu hiện nhẹ ban đầu là tăng nhịp
tim, tăng nhịp thở, hồi hộp trống ngực rồi đến trạng thái mệt mỏi, hoa mắt
chóng mặt, nhức đầu, tay chân rã rời, kích thích nhẹ, khó thở tăng dần, chuột
rút... Cuối cùng là ngất, hôn mê, trụy tim mạch, tử vong.
Cách xử trí
Trước một trường hợp say nắng, say nóng cần nhanh chóng tiến
hành những biện pháp sơ cứu ngay lập tức khi chưa có sự hỗ trợ của nhân viên y
tế hay phương tiện y tế:
- Nhanh chóng tiến hành giảm thân nhiệt cho nạn nhân: Chuyển
ngay nạn nhân vào chỗ mát, thoáng gió, cởi bỏ bớt quần áo, cho uống nước mát có
pha muối (cây nước nóng lạnh kangaroo sẽ luôn cung cấp đủ nước lạnh cho bệnh nhân), chườm lạnh bằng khăn mát hoặc nước đá ở những vị trí có động mạch lớn
đi gần ngoài da như nách, bẹn, cổ.
- Nếu nạn nhân hôn mê không uống được nước hoặc nôn liên tục,
sốt tăng liên tục, kèm các triệu chứng đau bụng, đau ngực, khó thở thì phải
nhanh chóng chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Trong quá trình vận chuyển
vẫn thường xuyên chườm mát cho nạn nhân.
Tại các trung tâm y tế, nạn nhân sẽ được truyền bù nước và
điện giải cũng như các biện pháp hỗ trợ khác. Trong trường hợp nạn nhân sốt cao
có thể dùng paracetamol để hỗ trợ hạ sốt. Nếu có co giật phải dùng các thuốc chống
co giật cho bệnh nhân. Trường hợp nạn nhân hôn mê có thể phải đặt ống nội khí
quản thở máy.
Quan trọng là phải có các biện pháp dự phòng say nắng, say
nóng. Đó là không làm việc quá lâu ngoài trời nắng hoặc trong môi trường nóng bức
cũng như tránh các hoạt động thể lực quá sức. Uống đầy đủ nước khi trời nóng hoặc
lao động nặng. Luôn trang bị đầy đủ thiết bị chống nắng khi lao động, làm việc
ngoài trời nắng như quần áo bảo hộ lao động, mũ, nón, kính... Làm thoáng mát
môi trường làm việc, đặc biệt là các công xưởng, hầm lò rất có ý nghĩa trong việc
phòng chống say nắng, say nóng.
